Park Żeromskiego został zabytkiem. Budowali go bezrobotni, w czasie II wojny światowej chowano tam poległych

Martyna Konieczek
Martyna Konieczek
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków park im. Stefana Żeromskiego. - Park stanowi cenny przykład adaptacji terenów pofortecznych na funkcje społeczne. (...) Związane są z nim również ważne wydarzenia historyczne - argumentuje swoją decyzję prof. Jakub Lewicki. Szczegóły poniżej.

Park Żeromskiego trafił do rejestru zabytków

Park im. Stefana Żeromskiego, położony między ulicami Mickiewicza, Krasińskiego, Czarnieckiego i Mierosławskiego, został wpisany do rejestru zabytków. Zajmuje on teren, który pierwotnie stanowił część przedpola Warszawskiej Cytadeli. W tym miejscu w latach 1849-1851 wzniesiono Fort Sokolnickiego (d. Siergieja), rozbudowany następnie w latach 1864-1874. Pierwotny układ ziemny fortyfikacji uległ częściowemu przekształceniu w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W 1925 r. z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Żoliborza, przy poparciu władz rządowych i komunalnych, część terenów pofortecznych została przeznaczona na park dzielnicowy, na potrzeby którego wykorzystano część umocnień ziemnych i fos fortu.

Projektantem parku był Stanisław Zadora-Życiński, a realizacją kierował Leon Danielewicz ogrodnik miejski, a jednocześnie członek zarządu Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich w Warszawie. Prace nad projektem parku trwały w latach 1925-1930, a roboty ziemne rozpoczęto w 1930 r. Niwelację oraz plantowanie terenu wykonywali m.in. bezrobotni skierowani do prac przez Magistrat Miejski. Oficjalne otwarcie parku oraz uroczyste sadzenie drzew (300 klonów) nastąpiło w czerwcu 1932 r. - czytamy na stronie Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Tak prezentuje się nowy warszawski zabytek:

Park Żeromskiego został zabytkiem. Budowali go bezrobotni, w...

W czasie II wojny światowej park służył jako miejsce pochówku poległych, w 1943 r. został zamknięty dla ludności polskiej. W czasie Powstania Warszawskiego budynki poforteczne pełniły funkcję szpitala polowego oddziałów Mieczysława Niedzielskiego pseudonim „Żywiciel”. W tym czasie uszkodzeniu uległo część zagospodarowania parku. Pomimo działań wojennych zachowała się jego zasadnicza kompozycja, wał forteczny z budowlami ziemnymi oraz baszta, która użytkowana była przez archiwum wojskowe.

Park im. Stefana Żeromskiego stanowi cenny przykład adaptacji terenów pofortecznych na funkcje społeczne. Po 1918 r. większość dawnych fortyfikacji i koszar zachowało przeznaczenie wojskowe lub ulegało parcelacji na potrzeby mieszkaniowe. W przypadku parku im. Stefana Żeromskiego udało się stworzyć spójną kompozycję parkową, uwzględniającą potrzeby mieszkańców dzielnicy, a jednocześnie doskonale uzupełniającą koncepcję urbanistyczną realizowaną m.in. przez Warszawską Spółdzielnię Mieszkaniową - tłumaczy Lewicki.

I dodaje: Wartość artystyczna parku wynika nie tylko z jego kompozycji, ale też ze spójnego połączenia elementów pofortecznych i zieleni komponowanej. Urozmaicona rzeźba terenu została zaakcentowana poprzez umiejętne wprowadzenie alej i ścieżek, placów oraz roślinności. Czytelna kompozycja parku, zaaranżowana wzdłuż wału fortecznego, harmonijnie łączy XIX-wieczną architekturę militarną z modernistyczną koncepcją zagospodarowania terenów publicznych. Uzupełnieniem zagospodarowania parku są elementy małej architektury, w tym szczególnie rzeźba H. Kuny Dziewczyna z dzbanem, kamienna misa wodopoju, a także głazy pamiątkowe.

Cerkiew na Woli wypiękniała. Zabytek jest prawdziwą perełką Warszawy

Z terenem Parku im. Stefana Żeromskiego związane są również ważne wydarzenia historyczne. Początkowo stanowił on część wzniesionego przez Rosjan systemu umocnień Cytadeli Warszawskiej (tzw. Fort Siergieja). W dwudziestoleciu międzywojennym został on przemianowany na Fort Sokolnickiego, a rotunda stała się siedzibą instytucji publicznych.

Bliskie sąsiedztwo Cytadeli Warszawskiej miało znaczenie symboliczne, tym bardziej cenna okazała się koncepcja swego rodzaju „humanizacji” terenów pofortecznych, dokonana w dwudziestoleciu międzywojennym przez Stanisława Zadora-Życińskiego i Leona Danielewicza. Teren dawnego fortu i jego przedpola został przekształcony na park, stanowiący ważne uzupełnienie dla wznoszonej wówczas zabudowy mieszkaniowej na terenie Żoliborza. Społeczny wymiar parku uzyskano m.in. dzięki zaprojektowaniu w parku przestrzeni rekreacyjnych dla dzieci oraz dorosłych, które czerpało z doświadczeń Ogrodów Jordanowskich. Idea utworzenia parku i jego realizacja stanowiły inicjatywę społeczną, w którą zaangażowani byli zarówno mieszkańcy dzielnicy, jak i władze miasta.

Z dziejami parku wiążą się również epizody z czasów II wojny światowej - na początku wojny służył on jako miejsce pochówku poległych, a w czasie Powstania Warszawskiego na terenie parku znajdował się szpital polowy oddziałów zgrupowania „Żywiciela”.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3